The Pope is not the antichrist (anymore)

December 2, 2014

While I was written to a considerable extend at my Dutch blog that the Pope was the antichrist in the time of the Reformation, now I can proof that he personally is not an antichrist anymore as it was in those early days. Times are changed, fortunately. He says: “Anti-Semitism is a sin, and you cannot be a true Christian without recognizing your Jewish roots.” I wish that every Protestant pastor would say that too.

The Pope doesn’t have dominion over Europe and the world anymore. His empire has gone. His (theological) power has gone. This is all over, we clearly live in other times now. Protestants interpreted prophecy, especially from the book Revelation, in a manner which is called Historicism. Although, unto the 19e century. I wrote earlier about it here. They called the Pope the antichrist, what is understandable . Now our enemy is not the Pope, but the devil himself going around like a roaring lion. Misleading the nations. Hopefully Israel and its God will soon lead the nations.

I read this encouraging words in an article from the Israely newspaper Yediot Ahronot.

The Pope and the Vatican

Yediot Ahronot, November 28, 2014

For this six-page article, Henrike Zimmerman interviewed Pope Francis at the Vatican. This is the first personal interview the pope has given to an Israeli newspaper. Pope Francis described his battle to halt the Islamic caliphate, and how there are more Christian martyrs today than in the early centuries of the church. He spoke against the violence in Jerusalem and called on all sides to act for peace, saying, “Building peace is hard, but living without peace is a nightmare.”

When speaking of Jerusalem, the pope did not want to express a personal view, but said that the Vatican’s view is that Jerusalem should be “the city of peace and faith,” the capital of all three religions. He spoke of his good memories of his trip to Israel, Jordan, and the Palestinian Authority in May, and said that he “saw things he didn’t know existed.” He said, additionally, that it is important for Christians to visit Israel since “everything began there,” and that “anti-Semitism is a sin, and you cannot be a true Christian without recognizing your Jewish roots.”

Regarding the possible opening of the Vatican archives, Pope Francis said that a treaty between the Vatican and Italy from 1929 prevents the opening of the archives, but that personally he sees no reason they shouldn’t be opened as soon as the “legal and bureaucratic” issues are taken care of.

The article ends by quoting Francis on how he wants to be remembered: “I would be happy if they said, ‘He was a good man. He did the best he could. He wasn’t so terrible.’”

Courtesy to the Media Review letter of the Caspari Centre,


The battle of the Temple Mount has begun

November 25, 2014

“We are in a battle for Jerusalem, our eternal capital” says Netanyahu. Or more specific, the time of delivering of the Temple Mount has began. Remember, in 1948 the state of Israel was born. In 1967 Jerusalem was captured, but they gave the authority of the Temple Mount back to Moslims. And now, a jubilee later, the Status Quo of the Temple Mount is been discussed due to Palestinian terror and accusations because they think the Israeli government is discussing the Temple Mount. A reverse result.batlletemplemount

Now, 49 years after Jerusalem came under Jewish rule and the end of the trampling of the gentiles (Luke21:24), it looks like the Temple Mount is coming closer to those whom it belongs. It’s the place of the house of God belonging to the Jews and all the nations. (1Kings8:39-43) It’s the place of God. The time will come that the heavenly temple is connected with the earthly one. (Rev. 21:10) We don’t know when or how, or how resurrection will happen etc. We only looking forward eagerly for the restoration and redemption.

Thinking about this, the old words of Isaac Newton came into my mind. He expounded heavily upon the prophecies of Daniel and the book Revelations. He sees another dimension in the prophecy of the 70 years of exile of the Jewish people and the 70 weeks of the prophet Daniel. He is in line with the Puritan view, but he puts the part of the seven weeks after the physical restoration of Jerusalem and before the Messiah the Prince would come. That means calculating from the year 1967 on, that 49 years later (2016) we could expect Messiah the Prince. But who are we to know that? Perhaps we must wait until the Temple Mount is been restored to the Jews, and then calculate 49 years? I think the best way is not to calculate but to expect the things to come in faithfulness. Anyway, exciting times we live in!

Apostle Peter wrote his letter to Jews

September 23, 2014

To whom did the apostle Peter write his letter? To the scattered people outside Israel, whom he also called strangers. 1Peter 1:1. The question is whether it are Jews or both Jews and Gentiles.

I think Peter wrote to the Jews. This would be normal since he is “the apostle of the circumcision.” That means that he dealt with the gospel for the Jews. As Jacob and John. Paul says this in Gal.2:7-9. (Jacob literally wrote to the 12 tribes, John is not clear and his 2th and 3rd letter is personal. Jude seems to write to the Jewish community.)

I base my conviction that he wrote to the Jews on the premise of his letter. And it is backed up by the way he use his words. Scattered (verse 1) points to the Jews who are scattered in exile. Non-jews are not scattered. They could be repented, but it is not likely that this claim was meant for them. Peter probably would use another word or statement. Strangers could be used for gentiles though. This rabbinical statement (Ger in Hebrew) is even particular used for gentiles. But in this context it can be that it is used for Jews outside the land of Israel. Combined with strangers it will fit to be meant for the Jews.

This Rabbinical statement comes another time to us in Peter’s letter. 1 Peter 2:11 states: strangers and pilgrims. In Hebrew: Ger weToshav. (Lev.25:35) Normally this will be used for gentiles. But it would not say that it won’t be apply to Jews anyway. David called himself with this very words: Ger weToshav (Ps.39:13). And according to this, hence Rabbies would call themselves so too, looking at their humbility in being righteous before God. In principle we all are strangers and passing byers on this earth, heading to a heavenly home.

Peter also wrote about what they know as their halacha, their way of life. Arguing about the holiness gained by Christ, he pointed to the earthly things of the way of life as commanded by the law. On this plane the law or halacha is futile. Although, of course, the law stands forever. But the holiness now has come from inside through the new covenant. Now he is going to say something that he can say only to Jews: “Knowing that you were not redeemed with perishable things like silver or gold from your futile way of life inherited from your forefathers.” (1Pe1:18 NAS) Way of life here means the Jewish Halacha. But in fact he means here the Torah.

Another reason that he is arguing to the Jewish people is this. Peter brings up a prophecy of Hosea what explicitly is about the Jewish people: “who in time past were no people, but now are the people of God (Hebrew: Ami): who had not obtained mercy, but now have obtained mercy. (Hebrew: Ruchamah)” (1Pe.1:10) This prophecy is about God leaving his people, but later on he will have grace and get them back. (Hos.1-2)

If Peter writes to the Jews, then it is very obvious that he writes to born-again Jews. “Hath begotten us again” (1Pe.1:3 KJV)

Furthermore he supposes a knowledge of Rabbinical tradition when he speaks about the principle of thousand years as one day. “But forget not this one thing” (2Pe.3:8 ASV)

I think it is very important to know that Peter is writing to Jewish audience. When not seeing this so, the demarcation line of Jew and Gentile fades away. And more than that, this letter then could be probably the best letter for a bold replacement theology.

I’m aware that I have another opinion as the writers of The Jewish Annotated New Testament, and many others, but after time I changed and now I think he wrote to believing Jews only. Of course it is meant for gentles too, but we have to read it in the right manner.

I published this article a few weeks ago on my new Dutch blog. But since I read about this matter on the blog of James here, I have re-written it in English now.

[update 18apr.2017] James Dunn backs up my opinion as I read in a book review: “Dunn accepts the minority opinion that 1 Peter was addressed to Jewish Christians, but recognizes the Pauline influence on the letter.” (James Dunn, Neither Jew nor Greek: A Contested Identity, 2016. page 728)

Terrorism in Europe

August 9, 2014

Demonstration, juli 24th, The Hague, NL


If we don’t stand against terrorism as we face it now in Israel and Gaza, we surely will face it in our country very soon. Several pro-Palestine demonstrations were held in the Netherlands since Hamas is fighting Israel. They compared Israel’s actions with the Holocaust and shouted dead to the Jews. Antisemitism is rising high. They also showed ISIS flags.

Against this rising antisemitism, a protest pamflet is issued and published in national newspapers by well-known Dutch persons and another one by prominent (protestant) pastors. You can do no better than act at this time and show support for the Jewish people.pamflet-nos

pamflet-rdIf a nation doesn’t do anything, or worse, condemns Israel by saying something stupid like “disproportional” reactions, soon they will be involved with terrorism itself.

This all because the God of Israel is coming to us. Period.

No nation excluded. Yes! The hand of the God of Israel is stretched out!


July 11, 2014

In my last post which was written in Dutch, I argued that we as Christians have a history of almost 2000 years dominated by antichristian powers according to the classic view of the puritans.

One of the worst and hardest thing to accept for us as Christians is the hate towards Jews years after the destruction of the temple in 70.

We became proud (against Paul’s warning, Ro.11:18) and we became an empire dominated by antichristian Roman powers. (As foresaid by John, 1Jo.2:18)

It was Rome who thought it was good to call the land of Israel after its old pagan enemy: Palestine.

Blogger Judah from Kineti L’Tziyon mentioned it here:

“Q. If they’re not related to the ancient Philistines, then why are they called “Palestinians”?
A. Because Rome once hated Jews almost as much as Hamas does.
Rome renamed Israel to Syria Palestina in an effort to suppress Jewish presence in Israel.  Having sacked Jerusalem and the Temple in 70 AD, and after a failed Jewish revolt against the Romans in 135 AD, the Roman Emperor Hadrian renamed Jerusalem to Aelia Capitolina in honor of one of his Roman gods, to spite and dominate the disheartened Jewish rebels. Scholars believe it was around this time the Roman province of Judea was renamed to Syria Palestina, in honor of the Bronze Age enemy of ancient Israel.

OK, it was the pagan Roman empire who did not adopt Christianity yet. But after Constantine, Christians did not refuse antisemitism. Rather, they thought they were the chosen people of God, annihilating the Jewish people and their covenants. They did not even allow Jews to be Jews.

Is it not an idea for the Pope to revoke the renaming of Israel with Palestine? A good Christian doesn’t call Jerusalem Aelia Capitolina too, does he?

Don’t you feel here that we as Christians are also guilty? It are not only Muslims to look at when it comes to antisemitism. Historically Christians also have a great deal in it.

We have to reset the things in the right order. Conform the people of Israel “whose is the adoption, the glory, the covenants, the giving of the law, the service, and the promises.” (Ro.9:4)

Kort onderzoek naar de interpretatie van de Antichrist

June 18, 2014

Kort onderzoek naar de interpretatie van de Antichrist. 

Hoe is het mogelijk geweest dat de Reformatorische visie op de Paus als de Antichrist zo snel veranderde na de Franse Revolutie en vooral in de 20ste eeuw, naar een idee dat de Antichrist nog in de toekomst moest worden geopenbaard?



Deze essay is geschreven vanuit de veronderstelling dat de Paus daadwerkelijk de antichrist is en dat het hoogtepunt van de antichristelijke macht lag ten tijde van de middeleeuwen tot aan de Reformatie, conform de Historische visie. Vele vooraanstaande figuren hadden deze visie, zoals Maarten Luther, Isaac Newton, Campegius Vitringa, Matthew Henry, John Gill, Wilhelmus a Brakel, Theodoris van der Groe, enz.


Dit is de visie van de Reformatoren en de Puriteinen. Dat veranderde tijdens de Verlichting. Na de Verlichting kwam over heel de linie van Protestantse kerken het idee dat de antichristelijke overheersing nog in de toekomst moest liggen. Of het nu de Paus was of een ander, dit had men gemeen, de antichristelijke overheersing lag nog in de toekomst. En dat is zo tot op de dag van vandaag. In misschien wel alle kerken wordt dit nu geleerd. Hoewel er veel verschil is in uitleg, wordt dit de Futuristische visie genoemd.


Wat zou de oorzaak zijn van deze verschuiving? Klopten de profetische verklaringen niet, met name van de Puriteinen? Wellicht moet het daar gezocht worden, maar wat klopte er dan niet?


Het antwoord kan gezocht worden in de volgende richting. De Puriteinen hebben de (verdere) val van de antichrist verwacht rond de tijd van de Verlichting. Nu is het na de Verlichting voor het ware Christendom niet beter geworden, alleen maar slechter. Dat lijkt niet te passen. In dat opzicht is het te begrijpen dat men visies herziet. Want de val van de antichrist impliceert toch een betere tijd?


Zo op het eerste gezicht kan men dat denken. Maar naar de historische (Puriteinse) visie nam de val van de antichrist een langere tijd in, van enkele honderden jaren. En daarin past een tijd van goddeloosheid. Daarom is hun visie nog steeds valide en actueel. Verderop hierover meer. En daarom is het ook niet terecht om de visie op de antichrist zo drastisch te veranderen.


Als laatste wordt getoond dat de Reformatorische kerk in de periode van de Nadere Reformatie niet per se vrij is van antichristelijke machten. Het uitgaan uit de Roomse moederkerk is geen vrijbrief voor de kerk. Men is aan hetzelfde gevaar blootgesteld.


Een belangrijk doel van dit essay is om aan te tonen dat het Christendom in haar voorkomen in deze wereld (dat is met name de Katholieke kerk maar de anderen zijn daarvan niet vrij) wordt gedomineerd door antichristelijke machten. Dit is begonnen na de apostelen en zal duren tot het einde van het christelijk tijdperk. Het hoogtepunt ligt in het pausdom tijdens de middeleeuwen.


Het is een zeer moeilijke aanname om het hoofd van de kerk te zien als het Beest van Openbaringen. Een satanisch monster. Kan de kerk dat wel toegeschreven worden? Hugo Grotius noemde in 1640 de Paus daarom ook niet de antichrist.[1] De Reformatoren echter spaarden de kerk niet. Het ziet ernaar uit dat de kerk of gemeente van tegenwoordig ook met een interne antichristelijke macht te maken heeft. Men is toe aan een grondige reformatie, waarbij de betrekkingen met het Jodendom worden recht gesteld.


Moeten we de hand niet eens in eigen boezem steken? Misschien ligt daar de oorzaak wel van de verschuiving in visie op de antichrist. Zodat de kerk geen blaam treft.



De antichrist is een begrip wat is ontstaan door de apostel Johannes die dit noemt in zijn eerste en tweede brief. Verder komt het woord in de bijbel niet voor. Er wordt gewezen op een toekomstige antichrist (één keer in het meervoud) als een entiteit die zich “in de plaats stelt” (anti) van Christus. Anti kan tegen/tegenover of in de plaats van betekenen. Het begrip komt ook voor in 2Thess. en Openbaringen, maar dan in andere benamingen.



Policarpus beperkte het tot diegenen die leerden dat Jezus’ lichaam alleen een schijnvertoning was (docetisme) en in meervoud, waarbij hij recht deed aan de brieven van Johannes.


Augustinus identificeerde de antichrist als de vierde koning van Daniels visioen, als een individu.[2] Maar later schreef hij ook in Homilies van 1 Johannes over meerdere antichristen.


In de vroege kerk dacht grofweg de helft dat de antichrist joods zou zijn.


In de vierde eeuw begon Hilary van Poitiers te leren dat de AC van binnenuit de kerk moest komen. Dit was het begin van het idee dat de Paus de antichrist was, wat onder verschillende kleine groeperingen en individuelen leefde. Vanaf toen werden er Pausen beschuldigd van antichrist te zijn.[3]


Eberhard II von Truchsees dacht in 1241 dat de paus de “kleine hoorn” was van Daniel 7:8.[4] Dit is de visie die verder uitgewerkt is door de Protestanten. Het is de voortzetting van het vierde wereldrijk, (het vierde dier in Daniel) het  Romeinse rijk,  door de Paus. Dit bestaat nu ruim 2000 jaar. Het Westen (Europa en Amerika) is ontstaan uit dit rijk. Het wordt (ook door de Joden) beschouwd als nakomelingschap van het bijbelse Edom. Hieronder heeft de Heere Zijn kerk gesticht. Dit begon (na de bekering van de Joden op het pinksterfeest) met de roeping van Cornelus.



Met de Reformatie zette de overtuiging pas echt goed door dat de Paus de antichrist was. Luther was in beginsel nog coulant richting de Paus en sprak hem nog respectvol aan, maar later wond hij er geen doekjes om: “Het Pausdom is inderdaad niets anders dan het koninkrijk van Babylon en van de ware antichrist.” [5] De redenering van Luther was niet op morele gronden, maar op theologische.


Calvijn leerde eveneens dat de Paus de antichrist was en dit werd breed gedragen door de Protestanten. Met name de Puriteinen identificeerden de antichrist aan de hand van het boek Openbaringen, met zulk een precisie dat ze ook toekomstige tijden aangaven die zijn val aanduiden. Joseph Mede, Isaac Newton en Robert Fleming o.a. hebben daarover uitspraken gedaan en voorspelden de Franse Revolutie. Increase Matter gebruikte ook Rabbijnse bronnen om te bewijzen dat de Paus de antichrist was.[6] Ook de overzeesche colonies zagen dit zo. Jonathan Edwards zei dat de kerk van Rome het antichristelijk koninkrijk was.[7] De bekende Isaac Newton schreef meer over dit onderwerp dan over zijn relativiteitstheorie. Hij wees op de opkomst en de val van het Pauselijk antichristendom. Over het ontstaan zei hij dat er verschillende dwalingen en afgoderijen onder de leidinggevenden, de bisschoppen en monniken van de eerste kerk, zijn blijven hangen. Tot het einde van de 3e eeuw werd het nog veroordeeld, maar het kwam in de 4e eeuw weer terug in de algemene kerk. Zo verklaart hij de koning (kerkelijke machthebbenden) uit Daniel die naar zijn eigen wil zal regeren, de antichrist, die dan dus in de christelijke kerk zit.[8]


In Nederland was er ten tijde van de Nadere Reformatie geen enkele twijfel en men heeft het zelfs vastgelegd in de meest hooggeachte belijdenissen en de catechismus op de synode van Dordrecht in 1618. Een 80 jarige oorlog tegen de inquisitie van het Roomse Spanje heeft alle twijfel weggenomen. Deze overtuiging bleef in ieder geval tot aan de Verlichting.


Zo staat er in onze geloofsbelijdenis in art.36: [De overheid die is er] “om te weren en uit te roeien alle afgoderij en valsen godsdienst, om het rijk van den antichrist te gronde te werpen, en het Koninkrijk van Jezus Christus te doen vorderen” Hier wordt onder antichrist het Roomsche Pausdom verstaan.


De Statenvertalers voelden het meest voor de uitleg dat de antichrist 1260 jaar zou duren. Een toekomstige 3,5 jarige periode wezen ze af: “Dat zijn verdichtselen van het pausdom om hun eigen merktekenen van de antichrist af te weren.”[9] Een groot deel van Babel is al gevallen, zeiden ze begin 17e eeuw. Zij zagen het begin van de 1260 jarige periode liggen rond het jaar 400 met de opkomst van Pausdom net als de Puriteinen[10] De Puritein Moses Lowman wees op de tijd dat de Paus ook zijn wereldlijke macht ontving over Europa, in het jaar 756[11]. Sir Isaac Newton wees hier ook op.[12]



Een belangrijk persoon waar velen naar refereren als het gaat om de regeringsperiode van de antichrist is Joseph Mede (1586-1639). Hij verklaarde het boek Openbaringen aan de hand van het zgn. synchronisme principe. Dit is verder uitgewerkt door Thomas Goodwin (1600-1680), Isaac Newton (1642-1727) en er kwam een overzichtelijk werkje van Robert Fleming jr. (1660-1716), genaamd The Rise and the Fall of Papacy, 1701. Nederlandse vertaling: Sleutel tot de Openbaring van Johannes, of Opkomst en ondergang van het pausdom. Het syncronisme principe kent de periode van 1260 jaar met daarvoor een opkomst periode en daarna en verval periode. B.v. als 300 een belangrijk jaar is voor de machtsvermeerdering van de Paus, dan is 1560 (300+1260) een belangrijk jaar van machtsvermindering van de Paus. De periode van de val van de antichrist wordt gezien als beginnend met de Reformatie en eindigend zo rond 2000-2060. De Verlichting of Franse Revolutie in 1798 was een tijd die de Puriteinen hadden voorspeld, waar de RK kerk flink aan macht verloor. Een ander belangrijk punt was 1870 met de val van Rome en het Ottomaanse rijk.


Na de val van de antichrist zou het vrederijk aanbreken, of zo men wil, het hemelse rijk en het einde van de wereld.




Tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) begon men aandacht te vestigen op King George als mogelijk zijnde de antichrist. Een verschuiving trad op van visie. Sinds die tijd begon de interpretatie van de Paus als zijnde de antichrist minder te worden. Hoewel er altijd een stroming is gebleven die de historische Protestante visie aanhield.


Velen begonnen tegenaan de twintigste eeuw de antichrist als een toekomstige duivelse heerser te zien. Zoals R.A. Torrey dat aangaf dat de Paus nog wel de antichrist zou zijn, maar dat het pausdom zich met het socialisme en het rationalisme zal verbinden en dat één man geinspireerd door de duivel op een zekere dag zal heersen, en dat zal de antichrist zijn.[13]


J.C. Philpot (1802-1869) die de Historische Visie aanhield, merkt op dat de antichristelijke macht zich ook in een andere hoedanigheid kan manifesteren, zoals Marxisme, Nazisme, Socialisme, Ongeloof, etc. Wat hij ook verwachtte.[14] Deze flexibiliteit in het determineren van een antichristelijke macht is niet vreemd onder de reformatorische vaderen. Van Lodenstein b.v. noemde ook het gevaar voor een antichristelijke macht binnen de gereformeerde  kerk, zoals hieronder blijkt. Dit is een belangrijk gegeven omdat de val van de antichrist al aanving sinds de Reformatie. Dat betekent dus niet per definitie dat de wereld dan beter wordt in religieus opzicht, en uiteindelijk zal opgaan “tot de berg Sion”. (Jes.2:3) De praktijk bewijst het tegendeel en daar wijst Philpot ook op. Het betekent wel dat menselijke machten en machtsstructuren vallen volgens het plan Gods. Op het laatst zal de duivel echter meer als een geestelijke macht in de lucht omgaan als een “briesende leeuw”. (1Pe.5:8)


Eigenlijk is dit een paradoxale ontwikkeling: De mens die in de vrijheid komt, onderwerpt zich aan de slavernij van de satan omdat hij niet onderworpen wil zijn aan de macht die de gever is van vrijheid, namelijk God. Dat betekent dat hij de verkregen ruimte en vrijheid misbruikt. Daarom heeft vooral het Westen een hoge verantwoording en dient zij zich te bekeren. Dat is de aangewezen weg terug tot God nu hij die keuzevrijheid heeft en ook een keuze gevraagd wordt.



Moderne geschiedenis

Na de tweede wereldoorlog is over het algemeen de visie dat de antichrist nog geopenbaard zal worden in de toekomst, als een desastreuse macht, hetzij met of zonder Pausdom.


In Nederland willen de gereformeerden nog wel het Pausdom vasthouden als antichristelijke macht vanwege de overduidelijke getuigenissen van de voorvaders, maar ook hier is de algemene visie geworden dat de antichrist nog een toekomstige desastreuse macht is.


Recentelijk kan wel waargenomen worden dat sommigen het oog weer richten op de Paus als een mogelijke toekomstige antichristelijke persoon. Aan de andere kant geniet de huidige Paus bij velen, ook onder de protestanten, juist respect.


Overigens wil ik benadrukken dat ik duidelijk verschil zie in het Pausdom en de Paus als persoon. Als de Paus zijn dwalingen erkent, is daarmee de antichrist ten einde. Dit geldt ook voor de huidige protestantse kerk. Misbruikt zij haar macht niet meer, dan is het antichristelijk aspect verdwenen. In dit stuk wordt Paus en Pausdom echter willekeurig gebruikt als antichristelijke macht.



Letten we op het Christendom in het algemeen dan dragen we gezamenlijk de schuld. Niet de Paus alleen, niet een bepaalde kerk of persoon, we maken er allen deel van uit. Is het Christendom niet zelf schuldig aan de gang van zaken waarin twee wereldoorlogen plaatsvonden? Juist de Puriteinen hebben zo gewaarschuwd voor afval en goddeloosheid wat ze gewaar werden onder de gelovigen. En in Nederland de Nadere Reformatoren tot aan de mensen van het Reveil. Is de kerk wel doorgebroken met de Reformatie? Is zij niet blijven steken? Er kwam van alles ter discussie zoals Cromwell met zijn “Ban on Christmas” en de controversies over de sabbat. Maar het belangrijkste: Waar bleef de vroomheid die gepreekt werd? Waarom is de kerk niet tot inkeer gekomen ten opzichte van de Joden die zo vreselijk behandeld zijn? Misschien wel het grootste probleem van de Christelijke kerk is niet rechtgetrokken: De verhouding tot het Jodendom, cq. de Joden. De Reformatie had hiertoe wel een gunstige uitwerking en het begin was er, maar hier ligt nog wel een reformatie te wachten. De kerk moet haar plaats opnieuw leren kennen t.o.v. de Joden. En dan eigenlijk de gehele katholieke kerk.


Zijn wij als Protestanten niet schuldig aan verval, zodanig dat men zich kan afvragen of er nog wel onderscheid is tussen de Roomse kerk en de Reformatorische kerk?


Dat brengt ons tot het volgende: Is de kerk niet inderdaad één “algemene katholieke kerk”? Eén Christendom? Als dat zo gesteld kan worden dan hebben we één Christendom met één hoofd wat de Paus is (of men hem nu als zodanig erkent of niet) en één Apostolische Belijdenis. En wat zijn dan nog het meest in het oog springende tekenen, i.i.g. voor de buitenstaander? Juist, het kerstfeest en de zondag. En het paasfeest is niet het oude pesach, maar het opstandingsfeest. Waar zijn onze bijbelse wortels? Waar is ons onderscheid?


Maken wij dan ook geen deel uit van de voortzetting van het oude Romeinse rijk? Zoals dat past binnen de Puriteinse historische visie op de antichrist? Leven wij niet in dat rijk wat Babylon genoemd wordt? (Openb.17-18) Zijn wij daarin te onderscheiden? Dat beeld wat Daniel beschrijft van de voortzetting van het 4e Romeinse rijk, dat beschrijft onze tijd, waarvan wij nu in het einde leven. Dat zien we b.v. ook aan de Lateinse taal die lang werd gebruikt door kerk en wetenschap van het Westersche machthebbende werelddeel. Dit is de oude bijbelse visie die ook door het Jodendom zo gezien wordt. De twee belangrijkste vertegenwoordigers van het Jodendom Rashie en Maimonides (Rambam) zagen het hele Christendom als antichrist.[15]


Als we nu eens over de breuk van de Protestanten en de Katholieken heenkijken als geheel, dan schijnt het ons toe dat de antichrist een dominante factor is voor het hele Christelijke tijdperk tot nu toe. In dat licht mag men best wel eens vragen stellen. Is het Christendom waaruit eerst Kruisvaarders voortkwamen, ook na het Pausdom en de Verlichting, zelf niet schuldig aan de gang van zaken waardoor twee wereldoorlogen plaatsvonden? Antisemitisch Duitsland van toen was op (protestant) christelijke bodem ontstaan. En er zijn wel meer kritische vragen te stellen. We moeten de grote lijnen niet uit het oog verliezen. Wij zijn snel geneigd naar het “kleine overblijfsel” (Jes.1) te kijken en het dan ook nog eens op onszelf toe te passen. Als “behouden Refo’s” van de 21ste eeuw. En dat is een grote zegen, maar in het licht van de wereldgeschiedenis zijn er andere perspectieven. Wij zijn maar een fractie van het grote geheel. En dan niet die en die kerk of die belijdenis, maar ook daaruit is het maar een deel van zovelen als er geroepen zijn.


Is de kerk niet inderdaad een “algemene katholieke kerk”? Eén Christendom? Als dat zo gesteld kan worden dan hebben we één Christendom met één hoofd wat de Paus is (of men hem nu als zodanig erkent of niet, hij bestaat nog steeds) en één Apostolische Belijdenis.


Is het zo gelegen en de Puriteinen hadden gelijk, dan betekent dit dat we allen onder het oordeel liggen van een onvolmaakte kerk. En dat is nog netjes uitgedrukt. De antichristelijke macht is misschien zelfs ook binnen in ons. Is het niet de Paus, dan is het wel gevolg ervan, de verwereldlijking, zedeloosheid en goddeloosheid. Want het duidelijkste kenmerk van de antichrist is dat hij zich in de plaats van Christus stelt. Christus buiten de deur houden dus, op een orthodoxe dogmatische manier of met wereldgelijkvormigheid, het maakt niet uit: geen plaats voor Hem is zijn doel.


Dan kun je je afvragen of de Reformatie eigenlijk wel ver genoeg was doorgezet? In Nederland spreken wij over een Nadere Reformatie. Maar dat was voornamelijk op theologisch gebied. Het kerkvolk was over het algemeen genomen eigenlijk helemaal niet zo “nader gereformeerd”. Hoe is het eigenlijk verder gegaan met de “nadere reformatie”? Zijn wij, Protestanten niet te veel verschoven naar de algemene “heilige katholieke Kerk”? Of verschuift “de Paus” naar ons? De scheidslijnen zijn in ieder geval al minder duidelijk geworden.


Verval van de antichrist

Men zou verwachten dat met de val van de antichrist zoals de historische visie aangeeft, het met de (ware) kerk steeds beter zou gaan.


Hier geeft de visie van de Puriteinse Robert Fleming een betekenisvol antwoord op. Hij wijst erop dat wanneer een werelds koninkrijk ten einde loopt, en vaak in wellust en weelde eindigt, dat dan de perversie, goddeloosheid en zedeloosheid het grootst werd.[16] Des te meer zo’n goddeloos antichristelijk rijk zal in extreme goddeloosheid eindigen. En de satan gaat dan om als een briesende leeuw. Robert Fleming verwachtte na de door hem voorziene Franse Revolutie of de Verlichting als belangrijke verval van de antichrist, nog een zware gesel voor de Protestantse kerken.[17]



Letten we hier ook nog op het onderscheid tussen het Christendom en het Jodendom, of tussen de kerk uit de heidenen en het verbondsvolk Israel. Want het is bekend dat de kerk of tijden der heidenen een einde heeft, en dat het Jodendom onder het ongeloof ook een einde heeft. (Ro.11) Het is echter ook bekend dat het volk van God geen einde heeft en dat zij zullen komen tot de “wederoprichting aller dingen”. Hierbij hebben de Joden een belangrijke rol, want door hun herstel zal de wereld hersteld worden. Een kerk (als het ware) over de gehele wereld. Dan zal gezien worden  “Wie zij doorstoken hebben” en Wie wij doorstoken hebben. Dat is Wie de ware Koning is in de hemel en op aarde.


Verval van de gereformeerde kerk

De Nadere Reformatie was weliswaar een bijzondere zegen, maar in de praktijk was het gewone kerkvolk zo vroom niet als de voorgangers wensten. Een verval zette in. Dit wordt hier uitvoeriger getoond omdat dit begrijpelijkerwijs niet zo vaak genoemd wordt binnen de huidige gereformeerde (gemeente) kerken, en daardoor wellicht onbekend en niet zo aannemelijk is.


Volgens de geloofsbelijdenis spreken wij over een algemene (Katholieke) christelijke kerk. Binnen die kerk heeft zich de Paus geopenbaard. Een van de belangrijkste Duitse Refomatie leiders Caspar Olevianus (1536-1587) nuanceert dit, door te wijzen op het verbond van God met de uitverkorenen wat de gemeente van Christus uitmaakt. Het ware geloof heiligt, en wie zo niet geheiligd wordt, zijn “geen leden der heilige  algemene kerk.”[18] Hoe meer dezen van de mens geacht worden, hoe meer zij een gruwel zijn voor God, te meer omdat zij Gods woord “vals uitleggen, opvatten en toepassen.”[19] Caspar stelt dat wanneer er een “valse leer” is in de kerk, dan geldt de tekst uit Op.17:4: “Gaat uit van haar Mijn volk!”[20] Dit is een typisch voorbeeld van de Protestantse visie die kerk wel accepteert, maar de ware gemeente kan er heel anders uitzien. Hier is het niet de kerk, maar Christus die doorslaggevend is.


De gereformeerde kerk in Nederland die uit de reformatie voortkwam, leed al spoedig aan verwereldlijking in de Gouden eeuw. Het pasgeboren (verbonds) volk werd al spoedig ernstig toegesproken. Het was niet zo, nu de antichrist zijn macht gebroken was, en er godsdienstvrijheid was, dat het met de Protestantse kerken beter ging. Integendeel, de geestelijke verworvenheden en weldaden werden al snel veronachtzaamd met een zondige levenstijl als resultaat. Dit kunnen zien bij predikanten uit die tijd die het volk daarop aanspraken.


Juist de Reformatoren en Puriteinen hebben in de 17e en begin 18e eeuw al zeer gewaarschuwd voor afval en goddeloosheid wat ze gewaar werden in eigen kerken. Eigenlijk tot en met het Reveil klonk er een aansporende boodschap tot bekering. Maar waar bleef de vroomheid onder het volk? De Gouden Eeuw had al snel een keerzijde: geestelijk verval.


Twee hooggeachte vertegenwoodigers van de Nadere Refomatie schreven er allebei een boek over. Willem Teelinck (1579-1629) schreef: Noodwendigh vertoogh aengaende den tegenwoordigen bedroefden staat van Gods volck, 1627. En Jodocus van Lodenstein (1620-1677) schreef: Beschouwinge van Zion, of Aandachten en Opmerkingen over den tegenwoordigen toestand van het Gereformeerde Christenvolk, 1674-1677. Beiden kwamen met een  aanklacht tegen het leven van Gods volk, niet hun leer. De Reformatorische leer achtten ze beiden zeer hoog, maar vooral tegen de levenswijze van de Reformatorische kerkmensen was hun waarschuwing gericht.


Willem Teellinck gaf in zijn Noodwendigh Vertoogh een praktische handreiking tot verbetering van de huidige toestand van de Gereformeerde Kerk onder welke “jammerlijk mishandeld werd de Heilige Doop en het Heilig Avondmaal, de predikatie van Gods woord, de publieke gebeden en lofzangen, de dag des Heeren, het beroepen van Kerkdienaren enz.” [21] Veel redenen worden er in dit boek genoemd voor het verval van de kerk. “De zonden die men niet wilt beteren zijn de oorzaak van de ondergang van personen, huisgezinnen, geslachten, steden, landen, republieken en koninkrijken.”[22] Alle gemeenten, zoals Efeze, Laodicea, etc., zegt Teellinck, zijn vanwege hun overtredingen vergaan. Teellinck zegt ook dat de “belijders der gereformeerde religie jammerlijk zijn komen te vervallen,” met o.a. als reden dat predikanten zijn blijven hangen in preken die gedateerd zijn uit de tijd van de waarschuwingen tegen de afgoderij van de pauselijke leer, en zich niet aanpassen aan de toen tegenwoordige nood. “Dat vele, nadat de afgoderij van het Pausdom onder ons genoeg verklaard is geweest, nochtans blijven prediken alsof wij nog middenin de afgoderij van het Pausdom hadden gezeten. Immers hun predikaties niet aanpassende naar de tegenwoordigen nood en gelegenheid van het volk.”[23] Hij zag een duidelijk verval van de kerk.


Jodocus van Lodenstein voerde in zijn boek Beschouwinge van Zion een fictief gesprek op waarin de “onbandige en heilloze” gestalte van de Gereformeerde Kerk werd voorgesteld.[24] “Eigenlijk ligt de schuld daarin,” zo schrifjt hij over de kerk, “dat men het geestelijk werk van de Reformatie heeft willen betrachten zonder Geest. En in het bijzonder zonder door de Geest, Gods hoogheid en bevelmacht te kennen. Zo één kan niet anders dan, de menselijke macht verwerpende, bandeloos en heilloos worden.”[25]


Jodocus van Lodenstein beklaagde zich in zijn preken van de tweede helft in van de 17e eeuw over: “de algemene ongestalte van Sion”. Daarbij bedoelde hij de kerk die hij eigenlijk toe zou moeten spreken als “een uitverkoren geslacht, het koninklijk priesterdom”, indien “De Heere met Zijn Geest niet was weggeweken”.[26] Hij zei in een preek over Hosea 9:12, “Want ook, wee hun als Ik van hen zal geweken zijn.” Hij zag het grootste oordeel voor ogen, nl. “dat de Heere van Zijn volk weggaat.”[27] Hij beklaagde zich over de geesteloosheid van de gemeente. En als oorzaak noemde hij o.a. “In de plaats van de Paus moest gekomen zijn Christus’ Geest.”[28] Dat miste hij, hij zag dat de hervorming meer in de leer was en niet in de zeden (gedrag),[29] Het was “al de kerk, de kerk! Die is in zulke heerlijke staat, maar ondertussen verrotten wij aan het hart.”[30]


Aan de buitenkant was het niet te zien, maar juist vanwege de voorspoed zag van Lodenstein de onverschilligheid toenemen en de Geest des Heeren wijken. Hij zegt in zijn preek: “Men zal mij lichtelijk tegenwerpen: wel, is dan de Heere niet te Zion? Is haar Koning niet bij haar? (Jer.8:19) Wij hebben immers meer licht dan die van het pausdom? Doch tegen zulk volk zeg ik, dat dit waar is, maar dat verzwaard onze ellende schrikkelijk; want licht te hebben en Gods Gest te missen, is een groot oordeel. En ik mag zeggen dat de Gereformeerde Kerk een Babel der Babelen is, duizendmaal erger dan die van het pausdom, vanwege het licht dat zij heeft en niet recht gebruikt.”


En in een andere preek: “De papisten zijn alleen de antichrist niet, maar al die tegen Christus zijn, en iets in hun harten hebben, dat ze dienen als Babelskinderen, en die tot Babel behoren, en ook zullen verwoest worden. Weten wij of Babels val nabij is? Ontwaakt dan, o lauw, zorgeloos en vervallen Christendom! De duisternis bedekt nu de aarde, en donkerheid de volken: maar gij, die de Heere vreest; ziet uw licht komt, over u zal de Heere, als een Zon der gerechtigheid opgaan, en Zijn heerlijkheid zal over u gezien worden, en de Heidenen zullen tot uw licht gaan, en de koningen tot de glans die u is opgegaan, Jes.60:3.”[31]


Lodenstein vergeleek de Gereformeerde Kerk in NL met de dorre doodsbeenderen uit de profetie van Ezechiel. Er was wel herstel opgetreden, maar er was “nog geen leven.”[32]


Arnoldus Rotterdam zegt over de antichrist (1757):

Wat verstaat u door de Antichrist? In het gemeen alle dwaalgeesten die zich als vijanden tegen Christus opwerpen; gelijk Johannes in die betekenis zegt, 1 Joh. 2 : 18 : Zo zijn ook nu veel Antichristen geworden; maar in het bijzonder de paus van Rome met zijn navolgers. 1 Joh. 2 : 18: Gelijk gij gehoord hebt, dat de Antichrist komt.[33]


Oude theologen hebben vaak op de overeenkomst gewezen met het volk Israel. Nederland kwam ook in een verbondsbetrekking met God. De grote verantwoordlijkheid die dat met zich meebracht, zagen zij op basis van de verbondsbetrekking van God met het volk Israel. (Lev.26:27-34) De Heere stuurde dat volk ook weg van Zijn aangezicht vanwege hun zonden. Zij wezen erop dat God ook van het Nederlandse volk zou wijken indien men zich niet zou verootmoedigen en bekeren.


Neem b.v. de volgende opmerking van Th. van der Groe (1755): “God zal dan de kandelaar van het Evangelie uit het midden van ons wegnemen; en onze kerken zullen dan in puinhopen gelegd, of met de gruwelijke afgoderij van de antichrist ontheiligd worden.”[34] Kerken in puinhopen betekent kerkverlating en afgoderij van de antichrist betekent dat de kerk die er dan nog is, het wezen van de godsdienst mist, nl. Christus. De predikanten weten Hem niet meer te duiden aan de argeloze kerkmens.


Van der Groe: “Ik moet nu ook tot dit volk zeggen: horende hoort, maar verstaat niet; en ziende ziet, maar merkt niet. En helaas, Het moet hier ook bij geen bloot zeggen blijven, of bij een woordelijk profeteren, in de Naam van de Heere. Maar ik moet het schrikkelijk onuitsprekelijk oordeel, dat alle andere straffen en verdervende oordelen insluit, in de kracht van de hoge almachtige God, ook werkelijk en onlosmakelijk vast maken op Nederlands boze volk. Ik moet het hart van dit volk nu ook vet maken, en hun ogen sluiten; opdat het, van voorheen, en van deze dag af aan, met zijn ogen niet meer zie, met zijn oren niet hore, noch met zijn hart van God en Zijn eeuwige waarheid, iets meer gelove of versta.”[35]


Jacobus Koelman (1733) zei in een preek: Er is niettegenstaande al de zware verbrekende oordelen, geen publieke reformatie gebeurd van de gebreken in politiek en kerk. Noch de politieke overheden, noch de kerkelijke regeerders en opzieners, hebben iets dat belangrijk is, tot reformatie gedaan. Ze zijn er ook nog niet mee bezig. Ja, ze hebben er (gelijk het zich klaar laat aanzien) noch hart noch lust toe. Ja, veeleer zijn ze daar zo afkering van, dat nauwelijks iemand enig stuk van reformatie durft te beginnen in een vergadering voor te stellen, als goed van te voren wetende dat hij door de leden ervan beschimpt en smadelijk bejegend zou worden.[36]


Ook Hellenbroek (1717) schreef de kerk ernstig aan: “Ik heb des Heeren last aan u, dat de Heere Nederland zou verlaten.” N.a.v. een preek over Hosea 9:12: “Want ook, wee hen, als ik van hen zal geweken zijn!”


Hellenbroek ziet ook het antichristelijk rijk als een bijzondere oorzaak van verdrukking en strijd van de ware Christenen. Hij zegt over Openbaringen 7:14: “De gezaligden uit deze grote schare mensen, die kwamen uit de grote verdrukking. Het is echter niet nodig dat men er om die reden alleen maar martelaren in zou zien. Die zijn er velen onder geweest. Maar ook zij komen uit “de grote verdrukking”, die onder verdrukking geleefd hebben, al zijn het dan geen bloedgetuigen geweest. Zo moeten we hier niet in de eerste plaats denken aan enkele persoonlijke verdrukkingen. In ’t bijzonder mogen wij hier de verdrukkingen door de antichrist wel insluiten. Maar wanneer hier gesproken wordt over “de grote verdrukking” moeten we denken aan de verdrukkingen in het algemeen, waarmee de gelovigen altijd en op verschillende manieren te worstelen hebben. En zo zijn al de gezaligden mensen, die uit de grote verdrukking komen. De Heere Jezus zegt in Johannes 16 vers 33: “In de wereld zult gij verdrukking hebben, maar hebt goede moed, Ik heb de wereld overwonnen.” En Paulus zegt in 2 Timothéüs 3 vers 12: “En ook allen die godzalig willen leven in Christus Jezus, die zullen vervolgd worden.”[37]


Het zijn geen nieuwe zaken. Het is een oude belijdenis dat de antichrist over het Christendom regeert. De Protestanten kwamen er van onder. Maar daarmee is het Christendom als geheel niet veranderd. De antichrist regeert maar is verzwakt in haar vorm, hij is vervallen, maar de definitieve val is wanneer de ware Christus zich zal openbaren. Thomas Goodwin zei het zo mooi over het (2000 jarig) Christendom waarin we nu leven: “Antichristianism spread itself, and he [the devil] set up himself as Lord God, and he prescribed laws to the consciences of men, and Christ was cast out of his throne. Yea, to this day how little hath Christ reigned outwardly! The devil himself is a greater king, I mean in regard of multiplicity of subjects. Divide the world into thirty parts, and there are not above five of those that acknowledge Christ; and out of those five take them where antichrist reigns, and how little doth Christ reign! And among them, where Christ is acknowledged and antichrist rejected, how is his kingdom persecuted, and of the better sort! How is his kingdom slighted, and many forward professors and zealous ministers have hard thoughts of it! Yea, among those that set up his kingdom, in regard of their miscarriages, his kingdom is darkened; so that Christ hath but a little reign in the world. And it is a glorious thing spoken of to John, that Christ, Lord God omnipotent, reigneth. What shall we say to these things, that Christ should being of heaven and earth, and should appear so little in his reign as he hath done, and yet doth to this day!”[38]

Het moest zo zijn, redeneert hij verder, dat het een struikelblok is voor de ongelovigen. Daarom is Gods Koninkrijk duister tot nu toe, en de antichrist lijkt te overwinnen omdat hij veel glorie krijgt. Onder de voorzienigheid Gods verkeert het koningrijk van Zijn Zoon onder een toestand van duisternis. Maar, zegt hij, ook al zal het donker zijn voor een tijd, Hij zal zeker regeren en op de bestemde dag zal het klinken: Halleluja! De Heere God, de Almachtige heerst! (Op.19:6)[39]



De oordelen werden doorgaans niet gepreekt zonder verwachting van bekering. Alle hierboven geciteerde theologen zagen uit naar de val van de antichrist en daaropvolgend een “heerlijke kerkstaat”, zoals dat in die tijd genoemd werd. Dit blijkt duidelijk uit hun werken. Hierbij enkele voorbeelden.


Jodocus van Lodenstein: “O, zag men haast de tijd, in welke de Heere gezegd heeft: Ik zal in ‘t midden van Jeruzalem wonen, en dat zal geheten worden een Stad der Waarheid, en de Berg der Heiligheid. Ik zeg de juiste tijd of manier niet, op wat wijze dit geschieden zal, of op welke plaats, maar al de beloften zijn vol van deze dingen.”[40]


Theodoris van der Groe: “Hij de Heere, (Jehovah is Zijn Naam, eeuwig onveranderlijk dezelfde) zal midden in de uitvoering van Zijn schrikkelijke toorn over Nederland, tot het laatste einde toe, altijd nog ook een heilig zaad erin behouden, tot steunsel van Zijn verbond, en dat om de eed die Hij aan onze vaderen, Abraham, Izak en Jakob, gedaan heeft. Die eed zal Hij niet verbreken, en dat heilig zaad zal Hij niet verbreken. Dat zijn ze alle hier in Nederland, die ten leven zijn aangeschreven. Hetzij ze reeds geroepen zijn, of nog door de Heere geroepen zullen worden. O, volk van God! O, heilig zaad van Zijn verbond! Gelooft, gelooft toch nu des Heeren Woord! Van u is het dat nu ook

geprofeteerd moet worden, Jesaja 1:9: zo niet de Heere der de heirscharen ons nog een weinig overblijfsel gelaten had, als Sodom zouden wij geworden zijn, enz. U bent dat weinig overblijfsel, o, arme ellendige gelovigen van Nederland! En u uitverkorene zielen, welke de Heere hier in ‘t land nu nog mocht hebben. Om uwentwil worden de dagen van Gods lankmoedigheid verlengd. U bent het heilig zaad, het steunsel van Zijn verbond met Nederland. Die heerlijke naam en eretitel moet u altijd leren en vermanen, hoedanigen u behoorde te zijn, in heilige wandel en Godzaligheid; en hoe u nu voor de Heere in ‘t stof op uw aangezichten moet liggen, zeggende: misschien is er verwachting.”[41]


Arnoldus Rotterdam:

“Vraag. Verwachten wij nog een grotere volmaaktheid en luister der Kerk op aarde?

Antwoord. Ja toch; 2 Petrus 3 : 13 : Maar wij verwachten, naar Zijn belofte, nieuwe hemelen en een nieuwe aarde, in dewelke de gerechtigheid woont.

Vraag. Hoe zal dat geschieden?

Antwoord. 1. Door een algemene bekering van het Joodse volk, zo duidelijk bij de profeten voorzegd, onder andere, Hos. 1 : 10-12, Hfst. 3 : 5: Daarna zullen zich de kinderen Israëls bekeren en zoeken den Heere hun God en David hun Koning, en zij zullen vrezende komen tot den Heere en tot Zijn goedheid, in het laatste der dagen. En door Paulus uitgebeeld, Rom. 11 : 25, 26: Want ik wil niet, broeders, dat u deze verborgenheid onbekend zij, (opdat gij niet wijs zijt bij uzelf) dat de verharding voor een deel over Israël gekomen is, totdat de volheid der heidenen zal zijn ingegaan,

2. Door een meerdere toevloed der heidenen, waar de voorzeggingen van melden, Dan. 2 : 35: Maar de steen, die het beeld geslagen heeft, werd tot een groten berg, alzo dat hij de gehele aarde vervulde. Zach. 14 : 9: En de Heere zal tot Koning over de ganse aarde zijn. Te dien dage zal de Heere één zijn, en Zijn Naam één; Paulus doelt op Rom. 11 : 12: En indien hun val de rijkdom is der wereld, en hun vermindering de rijkdom der heidenen, hoeveel te meer hun



Van der Groe gaf aan dat: “eerst geheel het Joodse volk tot Christus moet bekeerd worden” en dat er “nog een ver­heerlijkte staat der Kerk moet komen”.[43]


Jacobus Leydekker: (1656-1729)

“Kom haast U, Koning, toef niet meer,

Uw volk verlangt, stort Babel neer.

Licht ‘t deksel op van ‘t Joods geslacht;

Verdrijf der heidenen duis’tre nacht.

Verbreidt Uw naam en rijk alom,

Ja amen, Heere Jezu, kom.”


Justus Vermeer:  “Dat de kerk heerlijk mag worden uitgebreid, en dus de voorzeggingen haar vervulling krijgen. O! vrienden, als die tijden aanbreken, dan raken de vromen aan het bidden, namelijk,

dat de laatste val van de antichrist als verhaast mag worden, dat Joden en heidenen toegebracht mogen worden; en ook, dat dus een heerlijke kerkstaat aan mag breken.”


Bijna alle machten zijn verdwenen. De wereld wordt gedomineerd door democratische overheden en wij beseffen niet dat het alleen een geestelijke macht is die ons als christenen verdrukt. Er is heel weinig voor nodig, slechts bekering en terstond hebben wij andere overheden.


De Puriteinen dachten dat wanneer de antichristelijke machten zouden vallen, dat dan de reformatie verder tot bloei zou komen. Maar helaas, de ongerechtigheid kwam tot bloei. Zodat wij, net als de Joden, in de schuld terecht zijn gekomen en vernieuwing van de Geest nodig hebben. De wereld  se staatkundige machten zijn wel verdwenen, vooral in het Westen. Maar de vrijheid heeft ruimte gemaakt voor de zonde. Nu hebben we met een wereldomvattende geestelijke boze macht te maken. Deze macht zal, op de bekering van de mensen, “verdaan worden door de Geest Zijns monds” (2Thess.2:8) en teniet door de verschijning Zijner toekomst.


—   Dat Israels verlossing uit Sion kwame! (Ps.14:7)   —



[1] Jeffrey K. Jue, Heaven upon Earth (Springer, 2006) p.151

[2] Augustine, The City of God (trans. Marcus Dods; New York; 1993).

[3] Stephen J. Nichols, Prophecy makes strange bedfellows: On the history of identifying the Antichrist, Journal of the Evangelical Theological Society, 44/1 (March 2001) p.75-85

[4] Ronald Charles Thompson, Champions of Christianity in Search of Truth (TEACH Services, Inc., 1996) p.52

[5] Martin Luther, Tree Treatises: Martin Luther (Philadelphia, 1970)

[6] Increase Matter, A Dissertation concerning the future conversion of the Jewish Nation (1709), p.26.

[7] The works of Jonathan Edwards (1703-1758): volume 5, apocalyptic writings, 117-119

[8] Sir Isaac Newton’s Daniel and the Apocalypse, with an introductory study of the nature and the cause of unbelieve, of miracles and prophecy, by sir William Whitla, London, 1922, ch.8, p.271

[9] Statenvertaling (1618), Op.11:2, noot 8, Op.11:3, noot 9, Op.12:14 noot 34, Op.13:3 noot 9.

[10] Jeffrey K. Jue, Heaven upon Earth (Springer, 2006), p.42

[11] Moses Lowman, A pharaprase and notes on the revelation of John (London, 1745), p.XXXI and p.106

[12] Sir Isaac Newton (1642-1727), Daniel and the Apocalypse; with an introductory study of the nature and the cause of unbelief, of miracles and prophecy (London, J. Murray, 1922), p.102

[13] R.A. Torrey, Practical and Perplexing Questions Answered (Chicago, 1909) 7.

[14] Mr J.C. Philpot’s review of “Apocalyptic Sketches by Dr. Cumming, signs of the times; the Moslem and his end; the Christian and His hope; by Dr. Cumming, The Coming Struggle Among The Nations of the Earth.”, which was printed in the ‘Gospel Standard’ magazine, in May 1854.

[15] Rashie and Rambam on Dan.11:14, Tenach, Stone Edition, student size ed. 2007, Brooklyn, New York, p.1807. “Rashie and Rambam takes this as an allusion to the Nazarene and his disciples. “For is there a greater stumbling block than this? All the prophets foretold that the Messiah would redeem the Jews, help them, gather in the exiles and support their observance of the commandments. But he caused Jewry to be put to sword, to be scattered and to be degraded; he tampered with the Torah and its laws; and he misled most of the world to serve something other than God”  (Hil. Melachim 11:4)” (De historische visie is echter dat het in Dan.11:14 gaat over afvallige Joden in de tijd van het Griekse rijk. Isaac Newton noemt de Samaritanen, zie dr. Gill. Ik citeer bovenstaande slechts om de visie van Rashie en Rambam aan te geven. J.W.)

[16] Robert Fleming, The Rise and the Fall of Papacy, 1701, reprint 1849, Fleming on the 7 vials argues on page 67: “Blaspheming the Name of God… while this continues to be the state of the Protestant world, and while Atheism, Deism, Socinianism, irreligion, profaneness, scepticism, formality, hatred of godliness, and a bitter persecuting spirit, continue and increase among us, what can we expect but new and desolating judgements? for, while we continue to walk thus contrary to God, we cannot but expect that He should walk contrary to us also.” On the next page 68 he sais: “But when will the tide turn for the Protestant Church? I answer, when they turn more universally to God, and no sooner.”

[17] Robert Fleming, The Rise and the Fall of Rome Papal, 1701, “As a further severe scourge to the Protestant churches everywhere.” p.78.

[18] Caspar Olevianus, Apostolische Geloofsbelijdenis, Doesborch 1868, p.397

[19] Idem, p.398

[20] Idem, p.407

[21] Willem Teellinck, Noodwendigh Vertoogh Aangaende den Tegenwoordigen Bedroefden Toestand van Gods Volk, 1627, Lib.2, Cap.3, p.35

[22] Idem, Lib.1, Cap.1, p.1

[23] Idem, Lib3,Cap.4,Pag.83

[24] Jodocus van Lodenstein, Beschouwinge van Zion, of Aandachten en Opmerkingen over den tegenwoordigen toestand van het Gereformeerde Christenvolk, 1674-1677 (Hoveker, Amsterdam, 1839) p.98

[25] Idem, p.98

[26] Jodocus van Lodenstein, Negen Predicatien, Leiden, samengesteld door Everhardus van der Hooght, 1696, p.99-100

[27] Idem, p.100

[28] Idem, p. 95

[29] Idem. p. 94

[30] Idem, p. 102

[31] J.Lodenstein, De heerlijkheid van een waar christelijk leven uitblinkende in een Godzalige wandel, p.44

[32] Idem, p. 85

[33] Arnoldus Rotterdam, Sions Roem en Sterkte, Verklaring van de 37 art. der Ned. Geloofsbelijdenis, De Banier, Rotterdam, 1757, deel 2, p. 165.

[34] Theodorus van der Groe, 16 Biddagpreken, pag.124

[35] Idem, p. 269-270

[36] Jacobus Koelman, Nederlands Ondergang Gedreigd en Nabij, predikatie over Jesaja 9:12-16, 1733 (Stichting Gihonbron, 2004) p.19.

[37] Abraham Hellenbroek, De Bijbelse keurstoffen, 1733

[38] Thomas Goodwin, All the works, Edinburg, vol.XII, (Sermon A glimpse of Zion’s glory, Op.19:6), p.69

[39] Idem, p.70

[40] Jodocus van Lodenstein, De heerlijkheid van een waar christelijk leven uitblinkende in een Godzalige wandel, p.44

[41] Theodorus van der Groe, 16 Biddagpreken, p.269-270

[42] Arnoldus Rotterdam, Sions Roem en Sterkte, deel II, Pag.165

[43] Theodorus van der Groe, Verklaring van de Heidelbergse Catechismus; de 2e verhandeling naar aanleiding van vraag 52, over het laatste oordeel.

Joseph Mede and Millenianism

May 19, 2014

I recently came across a very thoroughly research about Joseph Mede (1586-1638). I was very happy to see this study and revision of the ideas of this very important man who founded the basement of Millenianism. Many Puritan and modern Evangelic views on this subject can be traced back to this man.

dr. jeffrey k. jue

dr. Jeffrey K. Jue

This is the book: Jeffrey.K. Jue: Heaven Upon Earth. Joseph Mede (1586-1638) and the Legacy of Millenarianism. 2006.

It is important to know that this research shows that it is not Mede who caused Millenium activism. It were rather his fellows who abused his views and gain political profit from it. Or theologians who rejected (some of) his views on millenianism, because they missed the base and view of this well learned man. It is really sad that also in my own church the legacy of these controverses caused the denial of a future of a 1000 years of peace and kingship of our Lord Jesus. What are they doing with His glorious reign? How do they bless and seek the glory of God? Do they see it now, or in history? I can’t get it not to see it in the future.

But this study encourages me! For years a had still in mind, and it developed over time, that the saying ” the day of the Lord” or “the judgement day” would be that millenial day. And now I see here that this already was an insight of Mede! He stressed that this was a Jewish idea, what the Jewish apostles had in mind. And even the apostle Peter mentioned para-biblical Rabbinical sources and not only Ps.90. I undoubtedly was led to this insight by Rabbinical guidance in exposing biblical scriptures. Only some understanding of Hebrew is enough to go on that way.

Another point were I highly agree with, is the view on the Pope as the Antichrist. A reign dominated by the antichrist for 1260 years with a rise and a fall, that is what we live in now, and thereafter the redemption of the Jews, together with the re-establishing of the real Ecclesia and  the resurrection of the righteous and a peaceful age of people who shall come the mountain of Zion, shall emerge. (Is.2) Most Evangelicals and others differ from this view by placing the 70th week of Daniel 9 into the future, expecting thus a future Antichrist.

I’m really impressed by the work of Jeffry K. Jue. It’s worth it to reconsider Joseph Mede. It will give great benefit to the church if they will listen carefully.

I was lucky to got the book from our university library. It costs above 200 Dollars!

To give you just one citation:

“Logically, Christianity shares numerous similarities with Judaism which are not subjected to criticism. Why then should chiliasm? Mede listed a few of the most salient common beliefs. First both Christians and Jews agree that there will be a paradise in the world to come. Mede asked, “Doe not we Christians consent with the Jewes in these things? Have not we names likewise (of the Kingdome of Heaven…) from the Jewish Rabbins?” Second, Christians and Jews both concur that there will be a day of judgement. In fact, Mede argued that the Apostle Peter’s use of the term “day of judgement” was taken from the common Jewish expression – the “Vulgare form and manner of the Jewes” and not the more commonly assumed source, the book of Psalms. Mede’s intent was to demonstrate that mere similarities with Judaism were no ground in itself for dismissing chiliasm as heretical or erroneous. Therefore dismissing chiliasm because it resembled doctrines found in Judaism was neither an adequate nor persuasive accusation.” (page 131/132).


Report of lecture of Rabbi Chaim at Nijkerk

April 4, 2014

A report of a lecture (4/2/2014) given by Rabbi Chaim Eisen, an orthodox Rabbi in Jerusalem, dean at Yeshivath Sharashim, lecturer at Orthodox Union. Organized by Christians for Israel at Nijkerk, the Netherlands.

Lecture can be downloaded here.

The topic was: Israel, the heart of the nations.

The topic doesn’t come from scripture. Heart isn’t used as a metaphor in the Bible. It comes from Kuzari, a book of Rabbi Jehudah haLevi. (Completed not long before his dead in 1141.)

Rabbi Chaim began with ps. 1:2. Blessed is the man whose delight is in de Torah of the Lord. He desires the word of God. I that sense, she stressed that the audience chose the topic.

The foundation of Israel lies in the verse Ex. 19:5, particular the word segulah, be mine. This word also appears in the verses Ecclesia 2:8 and 1 Chronicles 29:3. Where it means a (royal) property.

Then he goes on showing Israel as to be a light for the nations. This is written so in Deuteronomy 26:17-19. It is about being “for a praise and for renown and for glory” of God.

This is seen in different verses.

Isaiah 60:3 (nations will go by your light)
Exodus 19:6 (Holy nation)
Isaiah 61:6 (Holy nation / priests of God)
Priests are servants of God, teachers (Leviticus 10:11, Deu.34:10)
Ez.44 vision of the future priesthood
Mal.2:1, 6-7 (The Torah of truth was in the mouth of the priests)
Isaiah 42:6, 49:6 (de servant of Israel) Isaiah speaks about the suffering servant.

Priests are there to teach the people. In the time of the temple there were many priests. Priests served in the Temple at least (and usually only) two weeks a year, on a once in 24 week rotation. What did they do in the other time? Teaching.

And who is Israel? Israel is the firstborn son. But he is not the only son! Many are the sons of God. And God cares about all the people, He has compassion on everything, even animals. (Jonah 4:10-11)

Israel leads all humanity. Deu.27:2 When Israel entered the Jordan to go to the land, they wrote down the Torah in 70 languages, well explained. That means for all the people. And verse 9 says: This day, this very day, you’ll become Gods people. If you do this. So it is a priestly task to teach the world.

In the afternoon the part of the suffering servant came. Suffering also is a great deal of the people of Israel. Amos 3:2 states: “You only have I known of all the families of the earth: therefore I will punish you for all your iniquities.”

Now he first pointed us to the origin of the expression “Israel as the heart of the nations”.

First it is found in the Zohar, volume 3, page 221b: “The Holy One blessed be He made Israel into the heart of the world.” From that centre (the temple) they have to teach the Torah. But the heart also experience anguish and suffering.

Secondly it is found in the classic work of Rabban Jehudah ha Levi, his book Kuzari. Jehudah haLevi was a physician and he described Israel as the heart among the nations. The heart is the most central part of the body affected by all physical, mental and emotional circumstances. The heart can be most diseased and most healthy. That’s how Israel suffers in an unrighteous world. It’s a curse and a blessing too to be such a people.

I personally was thinking about Romans 9:1 where the apostle Paul was anguishly regisaiah-53-5retting the fact that Israel didn’t accept their Messiah, their suffering Messiah. Paul also rightly saw Israel as the heart of the world. And he knew too that Israel would be completely restored and he ended up in a blessing: “Oh, the depth of the riches and wisdom and knowledge of God … For from him and through him and to him are all things. To him be glory forever. Amen.” (Rom.11:33-36)

The iniquity must reach its full measure as we can learn from Gen.15:16. In contrast to Israel, the Emorites were not punished constantly, which led to their destruction. Israel is punished continuously. Israel must bear his iniquity.

A principle of Jehudah haLevi is the suffering of the Servant in Is. 53.

Who is My Servant (avdi)?

Rabbi Chaim gave us an investigation. All places in Isaiah where my servant (avdi) is written, are given here:

reference – meaning

Not Israel:
Is. 20:3 – Isaiah
Is. 37:35 – David
Explicit Israel:
Is. 41:8 – Israel /Jacob
Is. 43:10 – Jacob / Israel (it refers to verse 1)
Is. 44:1 – Jacob / Israel (also verse 2)
Is. 45:4 – Jacob / Israel
Is. 48:20 – Jacob
Is. 42:1-  18-19  (verse 22 is people)
Is. 49:  (perhaps Isaiah or Israel)
Is. 52/53 (could be Messiah, Israel or prophet Isaiah.)

The suffering servant who bears the pain of the nations is Israel. And how do we respond to the multiple possible explanations of prophecy? The answer is: humility. Just be humble, until dawn breaks through.

Conversations between Jews and Christians in the past almost 2000 years often were harsh and disputes were one against the other, said Rabbi Chaim. But now times are changed. It’s a blessing to be here together. To learn from scripture. We share the same word, the Tenach. This was also the base of Jesus and the apostles. They were Jews who taught according to the Jewish way of teaching. They often taught in a midrashic way. As an example of approaching midrash, Rabbi Chaim gave us a tradition which shows that the words of Psalm 22:1 were explained as meant for, and used by queen Esther. When she came before the great king Ahasuerus (which was a death sentence to do unsolicited) she was very afraid and said: Eli, Eli, lama asavtani! (My God, my God, why have you forsaken me?)

In that manner of applying midrash, Jesus and the apostles also explained scripture, he said.

What a beautiful tradition! In the same way Jesus used these words when he came before the Kings of Kings, just before his dead, he cited these famous words! However, (what a blessing!) God didn’t forsaken Him and all those who are with Him.

The most intriguing answer on that day for me was definitely on my question on what does suffering means. His response: “What a blessing!”. Wow, such an answer! Here we are. Just my thoughts: How close did we come together although the differences are as high as the sky? Where’s the real Christian? Where’s the real Jew? Aren’t they both suffering a lot? And they both would answer with Asaph in psalm 73 the last verse: In all the punishment and suffering: It is good for me, to be close with God. Didn’t our Messiah show it? The suffering king is a great King. Didn’t Jesus say: pick up my cross and follow me? Wasn’t there an era of suffering following for almost 2000 years now? What a blessing to have a share among the righteous people, persecuted because of the sins also of another one. Because of the gracious God who wants you to get ready to be his child. He who heals the soul! What a great work does He do! Blessed be He Who build his kingdom already even without worldly countenance!


Jesus is the Messiah

January 18, 2014

But we don’t see Him. And He is the divine Messiah. There’s no other Name in heaven and on earth which come come to us to know and to understand through which we may come to the everlasting Father who created us in His image. We are lost, but found by Him. And He is the only one true God.Believe (1)

The problem is that we don’t see Him. We are a people who are so far off, so far deviated from the right path and so blinded by the time passes by for the last tens of decades, that we lost our sight completely. Although we think we see. We do see a lot of things literary, more than in the past, but we don’t have the ability to see the things spiritual, at least not with the enlightenment of the Holy Spirit. We are so defiled in our society that you might say there’s no way back. But fortunately there is a way. Personaly now, when it is the time (Ps.95), but isn’t it now, then it will be in the future, at least for Gods people. Gods promises will endure time until it is His time to act. And that’s we are heading to. “He saw that there was no [good] man, and wondered that there was no intercessor: therefore his own arm brought salvation to him; and his righteousness, it upheld him.” (Is.59:16) We all failed, but God doesn’t fail.

You might ask whether this is a special confession, after all, thousands say Jesus is the divine Messiah, but I would say: Yes, this is a very special confession! I was challenged by Judaism and still am, and now I see that I as a church man (and stick to Hebrew Movement), I came to the understanding that we are ALL the same. Orthodox believing Jews and orthodox Christian gentiles. We are the same in what? In that we tend to reject our own very Redeemer. In fact we are rejecting God. The last year I came as far as that I have to confess that I myself was the cause of the crucifiction of the Messiah, the One who would come to my salvation. He is indeed the Sacrifice which I’m liable to. And He is indeed the greatest Miracle full of graciousness and forgiveness. How is that possible? Why on earth did He choose me to share His love and His word and to make me a child of Him? I was lost, but now I’m found. I’m wondering myself constantly about this.

For years I read the phrase “and they will look to me whom they have pierced” as it would apply for the Jews. Now I understand that I am also like the Jew. Yes, I believe that I will confess the same as what the Jews will confess when that blessed time will come that the Deliverer comes forth of Zion and when we get rid off sins because of that very confession that WE have rejected Him. (Is.53) Maybe it’s hard to understand, but for some it may be easy and even welcome to hear.

“Salvation be to our God, who sits on the throne, and to the Lamb!” (Rev.7:10)

A Rabbi speaks at Church

November 5, 2013

2013-11-04 21.38.07Rabbi Chaim Eisen, an orthodox Rabbi from Jerusalem, spoke in our church last night. This a very rare event, an orthodox Rabbi in an orthodox church. I believe this is a step forward towards a mutual understanding of our common believes and for us as a church another step in the process of returning to our Jewish roots, what we lost.

He was speaking about Ruth: “Your People are My People, and Your God is My God” (Ruth 1:16) He stressed the fact that Ruth converted to the people of Israel and that this does not apply to the attendees, to the Christian people. He also was not looking for converts to Judaism. Remain in your calling he said. (Like Paul said in 1Cor.17-18) And just keep the seven Noachide laws. (Like the apostles said, Acts 15)

Personally I was affected by hearing him saying that they as Jews were highly offended by the fact that some Jews calling themselves “Messianic” Jews. In fact Jews who believe in Jesus. They implicitly are saying by such a statement that the common Jews are not Messianic. This while the concept of the Messiah is a deeply rooted Jewish idea. To say with such a statement that the Jews don’t believe in the Messiah is to spit in their face he said. With that said, he was very clear to leave Jews Jewish and Christians Christian. I thought the world is not ready to adopt a common Messiah. In between is in plain sense not possible. Messianic Judaism is not regarded as Judaism, if you want it or not. Judaism has to accept their own accepted Messiah, which is a future event.

We made one step. I know that the Christian passion is take a few steps more instantly. But we cannot go ahead of time. We made one step forwards, and I’m glad of it. We stood shoulder to shoulder and spoke to each other. And that’s good.

Update: you can listen here to the lecture or download it here.

(Scroll to 12.00 min. to begin with the English introduction and lecture.)